Sửa đổi Bộ luật Lao động: Đánh giá thực trạng đình công để chọn phương án phù hợp

Đối với một số nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau: tuổi nghỉ hưu; khung thời giờ làm thêm; trả lương lũy tiến làm thêm giờ; tranh chấp lao động, đình công… đề nghị Chính phủ, cơ quan soạn thảo tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi nhân dân, các bên có liên quan, cán bộ, công chức; viên chức; lực lượng vũ trang; công đoàn các cấp và cân nhắc kiến nghị của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Đây là kiến nghị của Ủy ban Về các vấn đề xã hội xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội về một số nội dung lớn còn có ý kiến khác nhau của dự thảo Bộ luật Lao động (sửa đổi) tại phiên họp thứ 36 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa qua.

Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề Xã hội của Quốc hội Nguyễn Thúy Anh cho biết, về các quy định về đình công, có ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị phải đánh giá về đình công trong thời gian vừa qua để có giải pháp phù hợp.

Ủy ban cho rằng, ý kiến đại biểu là xác đáng, để khắc phục tình trạng các cuộc đình công diễn ra nhưng không theo quy định về trình tự, thủ tục của Bộ luật Lao động (đình công bất hợp pháp) và theo kinh nghiệm của một số quốc gia, thì cần tiếp tục cân nhắc kỹ hơn về việc mở rộng quy định về các trường hợp được phép đình công về quyền, làm rõ hơn việc thay đổi các quy định có liên quan.

Cùng với việc mở rộng các trường hợp đình công khi tranh chấp lao động về quyền, trong dự thảo, quy định về việc giải quyết đình công của cơ quan hành chính Nhà nước đã bị bãi bỏ và bổ sung việc có thể tiến hành thủ tục đình công sau khi đã thực hiện thủ tục hòa giải.

Sửa đổi Bộ luật Lao động hướng tới bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp cho người lao động
(ảnh: P.Thảo)

Vì vậy, Ủy ban thẩm tra đề nghị bổ sung tổng kết, đánh giá thực trạng đình công không theo trình tự, thủ tục quy định thời gian qua nhằm làm rõ nguyên nhân, quy trình, thủ tục đình công trên thực tế, người khởi xướng đình công, đại diện người lao động trong các cuộc đình công, quá trình giải quyết… để có cơ sở quy định phương án phù hợp trình Quốc hội quyết định.Qua rà soát hồ sơ dự án Bộ luật cho thấy, báo cáo tổng kết Bộ luật Lao động hiện hành không đề cập định hướng giải pháp cụ thể, Báo cáo đánh giá tác động về chính sách có nêu nội dung này nhưng không giải thích rõ về lý do thay đổi các quy định của dự thảo Bộ luật.

Về tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, có ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị cần bổ sung quy định làm rõ hơn vai trò của tổ chức công đoàn nhằm khẳng định vị trí chính trị của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã được Hiến pháp và Luật Công đoàn ghi nhận, đồng thời tránh nhầm lẫn giữa tổ chức công đoàn với tổ chức của người lao động tại DN nằm ngoài hệ thống của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Ủy ban dự kiến chỉnh lý tên gọi của tổ chức đại diện người lao động theo đúng tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW và bổ sung 1 Điều quy định về công đoàn cơ sở thuộc tổ chức công đoàn Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhiều nội dung có liên quan đến tổ chức của người lao động tại DN cần được làm rõ như: các nguyên tắc về quản lý tài chính, thu phí thành viên, xử lý mối quan hệ về kinh phí công đoàn theo quy định của Luật Công đoàn với trách nhiệm của các bên tại DN khi có thêm tổ chức đại diện của người lao động tại DN, việc người lao động được quyền tham gia một hay nhiều tổ chức đại diện cho mình và giải quyết tranh chấp về quyền đại diện thương lượng tập thể tại DN, Ban hợp tác hai bên...

Về hợp đồng lao động và thử việc, một số ý kiến đại biểu Quốc hội đồng ý với quy định về thử việc theo Phương án 1 của dự thảo Bộ luật Chính phủ trình (thỏa thuận về nội dung thử việc trong hợp đồng lao động); có ý kiến đại biểu đề nghị đánh giá kỹ hơn việc thực hiện quy định thử việc trong những năm qua và làm rõ việc bảo đảm quyền lợi về các chế độ BHXH đối với người lao động trong thời gian thử việc để quy định phù hợp.

Ủy ban nhận thấy, quy định của Bộ luật Lao động hiện hành về thử việc dựa trên nguyên tắc thỏa thuận, phù hợp với thị trường lao động và không làm hạn chế quyền lựa chọn giữa người lao động với người sử dụng lao động khi thử việc.

Vì vậy, Ủy ban đề nghị chỉnh lý theo hướng kết hợp 2 phương án Chính phủ trình để các bên có thể thỏa thuận về thử việc thông qua giao kết hợp đồng thử việc hoặc thỏa thuận nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động. Đồng thời, bổ sung quy định về các trường hợp kết thúc thời gian thử việc nhằm bảo đảm việc thực hiện các chế độ BHXH phù hợp với quy định của pháp luật về BHXH.

Một số ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành quy định về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động chỉ cần thời hạn báo trước mà không cần lý do; có ý kiến đề nghị bổ sung quy định hạn chế trường hợp người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao hoặc nắm bí quyết công nghệ của DN đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động để sang làm việc cho đối thủ cạnh tranh; có ý kiến đề nghị giữ như quy định hiện hành.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban dự kiến chỉnh lý Dự thảo Bộ luật theo hướng: người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần lý do nhưng phải bảo đảm thời hạn báo trước...